در صورت‌های مالی تلفیقی، گروه مثل یک شرکت دیده می‌شود. شرکتی نمی‌تواند از خودش طلب داشته باشد یا به خودش کالا بفروشد و سود ببرد؛ پس هر معامله و مانده‌ای که بین شرکت‌های گروه است، باید در تلفیق حذف شود. این مقاله انواع حذف‌ها را با ثبت حسابداری و مثال عددی مرور می‌کند. (برای کلیات تلفیق، راهنمای گام‌به‌گام صورت‌های مالی تلفیقی را ببینید.)
چه چیزهایی حذف می‌شود؟
- مانده‌های دریافتنی و پرداختنی بین شرکت‌های گروه؛
- فروش و بهای تمام‌شدهٔ کالا و خدمات درون‌گروهی؛
- سود تحقق‌نیافته در موجودی پایان دوره؛
- سود (یا زیان) فروش دارایی ثابت بین شرکت‌ها و استهلاک اضافی ناشی از آن؛
- سود سهام اعلام‌شده توسط فرعی به مادر؛
- وام‌های درون‌گروهی و هزینه و درآمد مالی مربوط.
۱. حذف مانده‌های درون‌گروهی
شرکت «الف» در پایان سال ۵۰۰ میلیون ریال از شرکت «ب» طلبکار است و «ب» همین مبلغ را بدهکار است. ثبت حذف در کاربرگ تلفیق:
| شرح | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| حساب‌های پرداختنی («ب») | ۵۰۰ | |
| حساب‌های دریافتنی («الف») | ۵۰۰ |
این حذف روی سود اثری ندارد؛ فقط دارایی و بدهی گروه را واقعی می‌کند.
۲. فروش درون‌گروهی و سود تحقق‌نیافتهٔ موجودی
مادر طی سال به فرعی کالایی به مبلغ ۱٬۰۰۰ فروخته که بهای تمام‌شده‌اش ۷۵۰ بوده (سود ۲۵۰). فرعی تا پایان سال ۶۰ درصد کالا را به مشتریان بیرون از گروه فروخته و ۴۰ درصد هنوز در موجودی‌اش است.
گام اول، حذف فروش و خرید درون‌گروهی (کل مبلغ، چون از دید گروه فروشی رخ نداده):
| شرح | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| فروش | ۱٬۰۰۰ | |
| بهای تمام‌شدهٔ کالای فروش‌رفته | ۱٬۰۰۰ |
گام دوم، حذف سود نهفته در موجودی پایان دوره: سود تحقق‌نیافته = ۲۵۰ × ۴۰٪ = ۱۰۰.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| بهای تمام‌شدهٔ کالای فروش‌رفته | ۱۰۰ | |
| موجودی کالا | ۱۰۰ |
نتیجه: موجودی در صورت تلفیقی به بهای تمام‌شدهٔ گروه (۴۰٪ × ۷۵۰ = ۳۰۰) برمی‌گردد. سال بعد که فرعی این کالا را بیرون بفروشد، این ۱۰۰ تحقق می‌یابد.
۳. حذف سود سهام درون‌گروهی
فرعی‌ای که مادر ۸۰ درصد آن را دارد، ۳۰۰ سود سهام اعلام کرده است. مادر ۲۴۰ درآمد سود سهام شناسایی کرده و ۶۰ سهم سهام‌داران اقلیت است.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| درآمد سود سهام (مادر) | ۲۴۰ | |
| سهم اقلیت | ۶۰ | |
| سود سهام اعلام‌شده (فرعی) | ۳۰۰ |
اگر سود سهام هنوز پرداخت نشده، مانده‌های دریافتنی و پرداختنی مربوط هم مثل بند ۱ حذف می‌شود.
چرا دو طرف معامله با هم نمی‌خوانند؟
پیش از هر حذفی باید دو طرف تطبیق شوند؛ یعنی طلب «الف» از «ب» با بدهی «ب» به «الف» برابر باشد. دلایل رایج مغایرت:
- کالا یا وجه در راه: فروشنده ثبت کرده، خریدار هنوز دریافت نکرده.
- تفاوت نرخ ارز: دو شرکت معاملهٔ ارزی را با نرخ‌های متفاوت تسعیر کرده‌اند.
- ثبت در دورهٔ متفاوت: صورتحساب آخر اسفند در یک شرکت و اول فروردین در دیگری ثبت شده.
- طبقه‌بندی متفاوت: یک طرف در «سایر دریافتنی‌ها» و طرف دیگر در «حساب‌های پرداختنی تجاری».
بهترین روش، یک ماتریس تطبیق دوطرفه است که پیش از تلفیق، هر جفت شرکت و هر نوع معامله را کنار هم بگذارد و اختلاف را با دلیلش نشان دهد. وقتی این ماتریس هر دوره خودکار ساخته شود، مغایرت‌ها همان هفتهٔ اول پیدا می‌شوند، نه روز آخر.
جمع‌بندی
حذف‌های درون‌گروهی از نظر مفهومی ساده‌اند، ولی در گروهی با ده‌ها شرکت و صدها جفت حساب، حجم و تکرارشان مشکل اصلی است. ثبت‌های حذف استاندارد، تطبیق دوطرفهٔ خودکار و ردیابی هر حذف تا معاملهٔ اصلی، تلفیق را از یک کار پرخطای پایان سال به یک فرایند قابل اتکا تبدیل می‌کند.